powrót do strony głownej Górczyński Józef Kalafus Jan Reska Jadwiga Kontakt z nami


gif  
gif
Szanujmy tych wszystkich co zrobili coś dla Radziejowa

355


Kalendarz imienin

6kujawy8

Od 1962 roku kiedy to powołano Towarzystwo Miłośników Kujaw mineło ponad 40 lat w 2012 roku obchodzić będziemy 50 lecie

265

Korcz
Trochę znanych i nieznanych faktów o działalności

Towarzystwo
Miłośników
265

panorama

TOWARZYSTWO MIŁOŚNIKÓW KUJAW W RADZIEJOWIE

wiatrak

Autor: mgr Janusz Korcz


  1. Historia TMK w Radziejowie

  2. Izba Regionalna

  3. Kapela Kujawska

  4. Sen o skansenie radziejowskim

  5. Prace związane z monografią Radziejowa

  6. Rekonstrukcja pomnika Kościuszki w Radziejowie


I.

Historia TMK w Radziejowie


Towarzystwo Miłośników Kujaw w Radziejowie powstało ......... - no właśnie kiedy?

W zależności od źródła podawane są różne daty jego powstania. Z powszechnie dostępnych informacji prasowych, np. artykuł “Aktywne Towarzystwo Miłośników Kujaw w Radziejowie” (“Gazeta Kujawska”, 9.01.1968), wymienia datę powstania TMK w roku 1967; w artykule “Kapela ludowa podoba się w Kazimierzu” (“Gazeta Kujawska” 15/16.07.1972) wspomina, że kapela obchodzi w tym roku 10 lat istnienia czyli musiała powstać ok. 1962 roku. W monografii Radziejowa “Dzieje Radziejowa Kujawskiego”, wydanej w Bydgoszczy w 1982 roku zaznaczono datę powstania TMK w Radziejowie w roku 1967.

Z zachowanych sprawozdań Zarządu TMK w Radziejowie z lat 1982-1990, stanowiących materiał źródłowy, wynika , że:






II.

izba

Izba Regionalna


Zarząd TMK w Radziejowie w 1962 roku uzyskał zgodę ówczesnych władz na prowadzenie działalności kulturalnej i naukowej na obszarze miasta i powiatu radziejowskiego. Polegała ona na gromadzeniu eksponatów z dziedziny kultury i sztuki regionalnej. Członkowie Towarzystwa zdawali sobie sprawę z tego, że przed społeczeństwem Kujaw staje “nowe”, którego celem jest podniesienie poziomu gospodarczego, poziomu pracy ludzkiej, warunków życia oraz ogólnej kultury. Zachowanie dla przyszłych pokoleń tego co było charakterystyczne i najbardziej wartościowe z życia naszych dziadów i pradziadów stało się dlatego tak ważne. Cel, jaki im przyświecał, nie zdezaktualizował sie obecnie. Z inicjatywy Towarzystwa powstała Izba Regionalna, w której gromadzi się do dziś obiekty ilustrujące historię kultury tego regionu.

W tym okresie, tj. w latach 1961-62, dzięki pomocy i życzliwości pana Czesława Dankiewicza, ówczesnego przewodniczącego Miejsko-Gminnej Rady Narodowej, w jednym z pomieszczeń ówczesnego Urzędu Miasta i Gminy, mieszczącego się w Starym Ratuszu, zaczęto gromadzić pierwsze eksponaty dla przyszłego Muzeum Regionalnego w Radziejowie. Ten stan rzeczy trwał do roku 1963/64, kiedy to władze zarządziły opuszczenie lokalu Urzędu, bez wskazania lokalu zastępczego. Jak pisze autor w wyżej wymienionym dwutygodniku “Pomorze”, w artykule “Trudne sprawy powiatowej kultury”, gdyby dyrekcja Zespołu Szkół Mechanicznych w Radziejowie nie wygospodarowała locum dla eksponatów, to wszystkie uległyby zniszczeniu. Tak w bólach powstawała, otwarta w 1970 roku, Izba Regionalna. W nowych pomieszczeniach dokonano rekonstrukcji izby kujawskiej, pozyskując szereg eksponatów dzięki ofiarności i zaangażowaniu członków TMK. Istotny udział w tym mieli: p. dr Galałówna, p. Lech Ciesielski, p. Józef Stachura, p. Józef Surdyk, p. Kamiński oraz liczna młodzież i nauczyciele, jak: pp. E. Pacholski, J. Kuligowski, Janusz Korcz, Jerzy Dębowski i Tadeusz Janiak. Osoby te, sięgając do starych skrzyń, strychów, komórek, przekazywały do Izby Regionalnej stare narzędzia, sprzęt, fotografie, stare dokumenty, dyplomy, numizmaty – chroniąc tym samym znalezione zabytki świadczące o przeszłości tej ziemi. W tym okresie Towarzystwo utrzymywało kontakty z Muzeum Archeologicznym w Łodzi, Muzeum Etnograficznym w Toruniu, szczególnie z b. Dyrektor tegoż prof. Prüfferowa-Znamierowska, z Muzeum Historycznym we Włocławku, reprezentowanym przez p. mgr Hankowską i p. mgr Kociołowicza. W 1976 roku na polecenie ówczesnego dyrektora ZSZ w Radziejowie Towarzystwo zostało zobligowane do przeprowadzenia zbiorów Izby Regionalnej z obiektów Zespołu Szkół Zawodowych.Dzięki zrozumieniu i życzliwości rzemieślników radziejowskich ich Dom Rzemiosła w Radziejowie stał się siedzibą Izby Regionalnej i zbiorów muzealnych TMK. W roku 1982 władze miasta i gminy w Radziejowie podjęły decyzję o przeniesieniu siedziby TMK oraz Izby Regionalnej, zbioru Biblioteki Ziemiańskiej oraz historycznych zbiorów muzealnych do pomieszczeń byłego ratusza w Radziejowie, uznając że jest to właściwe miejsce ich ekspozycji. Po adaptowaniu pomieszczeń wystawienniczych ok. roku 1989 (brak wiarygodnych źródeł!) ponownie przeniesiono Izbę Regionalną, zbiory Biblioteki Ziemiańskiej, historyczne zbiory muzealne do pomieszczeń na parterze gmachu Urzędu Miasta i Gminy w Radziejowie, aby następnie, po ponownej adaptacji pomieszczeń na potrzeby wystawiennicze, na przełomie lat 2002/03 przenieść eksponaty i siedzibę TMK na polecenie władz miasta do budynku Biblioteki Miejskiej w Radziejowie. Dnia 23.03.2003 r. Towarzystwo ponownie podjęło działalność wystawienniczą. Tam też do dzisiaj mieści się siedziba TMK oraz mini-muzeum Radziejowa, tj. Izba Regionalna, Biblioteka Ziemiańska, zbiory historyczno-muzealne będące materialnym dorobkiem Ziemi Radziejowskiej.

Dnia 27.03.1967 r. Dyrekcja Technikum Mechanicznego i Zasadniczej Szkoły Zawodowej przekazała Towarzystwu Miłośników Kujaw zbiór eksponatów będących własnością Szkoły. Dnia 14.01.1969 r. Dyrekcja Szkoły przekazała kolejny dar dla TMK – zbiory książek, tzw. “Bibliotekę Ziemiańską”, w której było 201 pozycji polskich, 4 pozycje w języku rosyjskim, 201 pozycji w języku niemieckim i francuskim. Większość tomów opatrzona była ekslibrisami Janusza Wildego (ziemianina z Opatowic) oraz A. Stopczyka (ziemianina z Kalinowca). Dnia 9.03.1993 r. Dyrektor Zespołu Szkół Mechanicznych w Radziejowie mgr Borczyński przekazał do Izby Regionalnej TMK 41 eksponatów muzealnych, w tym mundury, hełmy, szynele, bagnety itd. Szereg darowizn dokonywali kombatanci oraz obywatele miasta Radziejowa, np. p. Szymon Szynkowski, J. Pernak, P. Orczykowski, J. Stachura, L. Ciesielski i inni.



III.

kapela

Kapela kujawska


W trosce o wydobywanie i upowszechnianie muzyki, pieśni i tańca kujawskiego stanowiących istotną część materialnej kultury regionu Towarzystwo Miłośników Kujaw w 1967 roku powołało kapelę ludową. Dzięki pomocy Dobrzyńsko-Kujawskiego Towarzystwa Kulturalnego we Włocławku w osobach pana Jana Wojciechowkiego, pani Szykułowej, pani Jachniny z Polskiego Radia, Dyrektora Wojewódzkiego Wydziału Kultury pana Kościechy, “Zespół tzw. Kujaw” zaczął urzekać widzów i słuchaczy ujmującą prostotą, wdziękiem i bezpretensjonalna postawą wykonawców. Kapelą kujawską, bo tak brzmiała jej pierwsza nazwa, kierowali kolejno pan Henryk Gronkowski, pan Kucala, pan Józef Pietrzak, pan Jan Kalafus, pani Waszak. Twórczynią układów choreograficznych była pani Maria Dębniak. Pierwszymi członkami zespołu byli: pan Henryk Gronkowski (nauczyciel muzyki), pan Józef Pietrzak (muzyk-samouk), pani Maria Dębniak (nauczycielka polskiego), pan L. Kłos (muzyk-samouk), pan Puchalski (muzyk-samouk, rolnik), Józef Prusinowski (pracownik umysłowy), pan Waldon (skrzypek-samouk), A. Marciniak (skrzypek-samouk, rzemieślnik), pan E. Raszke (skrzypek-samouk, rolnik), pan S. Daniel (skrzypek-samouk, pracownik GS Bytoń), Ignacy Łukanowski (rzemieślnik, samouk-trąbka), Józef Tyczkowski (śpiew, PZGS Radziejów), R. Libigocka (rencistka, śpiew), S. Malinowska (rencistka, śpiew), Maria Surdyk (śpiew). Później przystąpili:M. Staszak (śpiew, pracownik fizyczny), M. Łukanowska (śpiew, pracownik fizyczny), M. Gajewska (śpiew, gospodyni domowa), M. Świecimski (klarnet, taksówkarz), W. Libigocki (śpiew, rencista). Początkowo kapela ludowa liczyła 12 osób w wieku od 40 do 60 lat. Pierwszy program przedstawiła w latach 1967-68. Składał się on z przyśpiewek obyczajowych znanych członkom starszego pokolenia, pp. Stanisławie Malinowskiej, Rozali Libigockiej, Marii Surdyk, Marii Staszak. Dzięki temu uchroniono od zapomnienia takie utwory jak: “A dzień dobry” - śpiewała Maria Malinowska, “Gandziara” - śpiewała Rozalia Libigocka, “Oj stało się, stało” - śpiewała Maria Malinowska, “A miałam ja starego dziada” - śpiewała R. Libigocka, “W Radziejowie, mieście głównym” - śpiewał J. Prusinowski, “Co ja pocznę” - śpiewali M. Staszak i J. Tyczkowski, “Rośnie oset” - śpiewali M. Janiak i J. Tyczkowski, “Jedzie Jasio z Radziejowa” - śpiewali M. Staszak i F.. Janiak, “Sprzedał buty” - śpiewali M. Staszak i J. Tyczkowski, “Za stodołą” - śpiewał J. Prusinowski, “Czemu nie orzesz” - śpiewał M. Staszak. Utwory te śpiewano w towarzystwie kapeli w skład której wchodziło pięciu skrzypków: Andrzej Marciniak z Dobrego (pierwsze skrzypce), Leon Kłos ze Smarglina (skrzypce), Edward Radke z Ułomia (drugie skrzypce), Stanisław Puchalski z Bronisławia (drugie skrzypce), Stanisław Daniel z Bytonia (pierwsze skrzypce). Ponadto w różnych okresach grali w zespole: pp. Henryk Gronkowski z Torunia (pierwsze skrzypce), Bogdan Górecki (klarnet), Ignacy Łukanowski z Radziejowa (trąbka), Stanisław Kubiak z Bytonia (bas), Maciej Świecimski z Radziejowa (klarnet), a od 1972 roku na akordeonie grał Józef Pietrzak. Pierwszym skrzypkiem był Andrzej Marciniak z Dobrego, który skomponował kujawiaka do słów Marii Dębniak pt. “Kocham ziemię rodzinną”. Zyskał on olbrzymią popularność, był stale śpiewanym utworem zespołu. Śpiewany do dziś, stał się hejnałem Radziejowa, emitowany z wieżyczki Ratusza w Radziejowie.

W późniejszym okresie do zespołu przystąpili: Stanisław Kujawa, Benon Górecki, Maria Staszak, Józef Tyczkowski, Zofia Łukanowska, Jolanta Stasiak, Elżbieta Byczek, Mirosław Marchwiński, Marianna Janiak, Wacław Pietrzak, Bogdan Migdalski, Bogdan Barański, Władysław Barański, Krystyna Walczyńska, Daniela Nitecka, Wojciech Nitecki, Leokadia Zarzycka, Loretta Wojciechowska, Maciej Szcześniewicz, Marek Głowacki, Romuald Grosman, Józef Szcześniewicz,

Elżbieta Szcześniewicz, Stanisław Pawelec, Emilia Zalesiak, Jolanta Matuszak, Jolanta Matuszak, Janusz Gwizdalski, Zbigniew Szmyt, Waldemar Wawrzyniak, Piotr Nowakowski, Jolanta Torzecka,

Stanisław Radaszewski, Jerzy Kudziński, Danuta Kopaczyk, Stefan Igła i Henryk Nawrocki.

Kapela ubrana została w typowe stroje kujawskie wykonane pod nadzorem kustosza Muzeum Etnograficznego w Toruniu p. mgr Mikułowskiej. Pierwsze stroje wykonała spółdzielnia krawiecka w Toruniu, a zakupu ich dokonało TMK ze środków uzyskanych w Wydziale Kultury WRN w Bydgoszczy i Kujawsko-Pomorskiego Towarzystwa Kulturalnego w Bydgoszczy. Funkcję kierownika muzycznego spełniali kolejno pp. Henryk Gronkowski, Józef Kucal, a od 1972 roku Józef Pietrzak. Organizatorką tańca i części wokalnej (choreografii) była nauczycielka języka polskiego w Zespole Szkół Zawodowych p. Maria Dębniak. W 1978 roku, ze względów lokalowych, siedziba Kapeli Kujawskiej (“Kujawy”) przeniesiona została z Zespołu Szkół zawodowych do RDK w Radziejowie a zespół został objęty opieką merytoryczną dyrektora RDK p. Janusza Kalafusa. Rejonowy Dom Kultury zdjął także obowiązek finansowania etatowych członków zespołu ze środków TMK. W 1972 roku zespół liczył 16 osób. Wiek członków zespołu wynosił od 36 lat (S. Daniel) do 74 lat (K. Lubigocki), 70 lat (A. Marciniak). Łącznie 10 członków liczyło więcej 50 lat. Z materiałów źródłowych wynika, że zespół składał się z kapeli, chóru i solistów, którzy wykonywali też proste układy taneczne. Pod koniec roku 1972 zespół liczył już 19 osób, a w 1973 roku w zespole grało, śpiewało i tańczyło 26 osób. W tymże roku do zespołu włączyła sie także młodzież, która utworzyła sekcję taneczną. Należeli do niej: Elżbieta Bandyszewska, Grażyna Sztoltman, Krystyna Iwanowska, Barbara Michalak, Barbara Nowicka, Małgorzata Kowalska, Jerzy Łęga, Janusz Gwizdalski, Krzysztof Tobolski, Janusz Dylewski, Marian Krychowiak, Jerzy Bajer, Roman Jarmuż, Piotr Polak.

Repertuar zespołu był sukcesywnie uzupełniany, w miarę odkrywania poszukiwanych w terenie wiejskim autentycznych starych piosenek i przyśpiewek, przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Zespół, oprócz dorocznych występów na dożynkach w powiecie radziejowskim, koncertował na akademiach z okazji 1 maja, 22 lipca. W 1969 roku m.in. koncertował w Szubinie. W latach 1972-1973 uczestniczył w festiwalu “Wiosna pod tężniami” w Ciechocinku, dał występ w muszli koncertowej w Bydgoszczy w czasie prezentacji dorobku kulturalnego powiatu radziejowskiego (1972 r.), wziął udział w Festiwalu kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu (1972 r.), wystąpił przed Pałacem Kultury i Nauki w Warszawie (1972 r.), koncertował w Lubstowie na zlocie kolejarzy kolejek wąskotorowych (1972 r.), w 1973 r. Brał udział w dożynkach centralnych w Bydgoszcz, dał koncert na zjeździe ogólnopolskim kolejarzy w Płowcach, wziął udział w festiwalu kapel ludowych w Bytomiu, a w 1974 roku uczestniczył w “Panoramie 1974”) w Warszawie.

W 1969 roku Kapela została wyróżniona dyplomem uznania przez PKFJN w Radziejowie, a 1972 roku na Festiwalu Kapel Ludowych w Kazimierzu otrzymała dyplom uznania za popularyzację folkloru oraz nagrody rzeczowe. Sukcesem zakończyły się występy kapeli ludowej “Kujawy” w 1973 roku: 28 sierpnia na dożynkach w Nieszawie, na Jarmarku Dominikańskim w Gdańsku, ponadto zespół występował także w Ciechocinku, Kruszwicy, Aleksandrowie Kujawskim, Piotrkowie Kujawskim. Także sukcesem artystycznym zakończył się dla kapeli ludowej “Kujawy” Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu nad Wisłą oraz udział w Jarmarku Dominikańskim w Gdańsku. Dnia 14 lutego 1984 roku kapela ludowa “Kujawy” działająca przy TMK w Radziejowie, z siedzibą w PDK w Radziejowie, składała się z następujących osób: Maria Dębniak, Józef Pietrzak, Stefan Igła, Franciszek Waldon, Zofia Kłosowska, Leokadia Zarzycka, Maria Surdyk, Stanisława Malinowska, Danuta Kopaczyk, Jerzy Kudliński, Stanisław Radaszewski, Jolanta Torzecka, Wojciech Nitecki, Piotr Nowakowski, Leon Kłos, Janusz Gwizdalski, Zbigniew Szmyt, Waldemar Wawrzyniak, Elżbieta Szcześniewicz, Kazimierz Tyczkowski, Tadeusz Janiak, Józef Prusinowski, Loretta Wojciechowska, Henryk Nawrocki.

Od 1987 roku biografia kapeli ludowej “Kujawy” jest nader trudna do usystematyzowania z powodu braku dostępu do materiałów lub wręcz ich braku. Wiadomym jest, że zespół ten odniósł jeszcze jeden spektakularny sukces, wystawiając na scenie Powiatowego Domu Kultury w Radziejowie widowisko wokalno-muzyczne pt. “Wesele na Kujawach”. W spektaklu 11.06.1994 r. udział wzięli: Dariusz Jarmuż, Danuta Kacprzak, Jolanta Korzeniowska, Emilia Ładzińska, Krzysztof Marciniak, Agata Michalak, Aneta Michalak, Maria Pilak, Józef Prusinowski, Marek Siarkowski, Elżbieta Szcześniewicz, Ewa Szmydt, Stanisława Szmydt, Maria Surdyk, Jan Szyszkowski, Jan Ulański, Leokadia Zarzycka. W spektaklu udział wzięła kapela ludowa pod kierownictwem Henryka Nawrockiego, Stanisław Daniel, Benon Górecki, Robert Dębowski.

Sztukę “Wesele na Kujawach” napisał Franciszek Beciński, a wyreżyserował Jan Kalafus. Równocześnie nakładem Dobrzyńsko-Kujawskiego Towarzystwa Kulturalnego oraz Towarzystwa Miłośników Kujaw w Radziejowie wydano na zlecenie radziejowskiego Domu Kultury, ze środków Wydziału Kultury, Sportu i Turystyki Urzędu Wojewódzkiego we Włocławku, Urzędu Miasta w Radziejowie, książkę Franciszka Becińskiego “Wesele na Kujawach”, Włocławek 1996, w której obszerny wstęp o Franciszku Becińskim napisał jego syn Adam Beciński. Jest to ostatni materiał źródłowy dostępny autorowi niniejszego opracowania, dotyczący działalności kapeli ludowej “Kujawy”. Wiadomym jest, że obecnie działa on w strukturach Domu Kultury w Radziejowie.



IV.

wiatrak

Sen o skansenie radziejowskim


Z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Kujaw w Radziejowie w latach 1981-83 podjęto starania u władz miasta o remont i rekonstrukcję starego wiatraka “Koźlaka” zlokalizowanego w Radziejowie obok ulicy Wiatraczny Szlak. W sprawozdaniu Zarządu z dnia 6 stycznia 1983 roku czytamy: “Wiele satysfakcji przyniosło członkom naszego Towarzystwa zabiegającego również od wielu lat o uratowanie od zagłady unikalnego zabytku, a mianowicie starego wiatraka radziejowskiego, którego remont kapitany, nakładem Urzędu Miasta i Gminy, został w roku sprawozdawczym (1982) zakończony, a otoczenie jego pięknie zniwelowano i obsiano trawą (...)”. Radość nie trwała długo. W sprawozdaniu Zarządu TMK za 1987 rok na stronie 2 czytamy: “W tym jubileuszowym roku 25-lecia istnienia Towarzystwa zbulwersowani zostaliśmy łącznie z cała tutejszą społecznością faktem pożaru naszego atrakcyjnego reliktu kultury ludowej, tj zabytkowego wiatraku, o którego wykup a następnie kapitalny remont niestrudzenie walczyliśmy przez kilkanaście lat, a który spłonął doszczętnie, pozostawiają przejmujące wrażenie, z jakiego nie sposób się otrząsnąć, tym bardziej, że unikalny ten obiekt był zaczątkiem wymarzonego przez radziejowian skansenu, a tymczasem na odpowiednim tym terenie pozostała tylko zrewaloryzowana chata młynarza i istnieje

poważna obawa, czy władze nie zechcą przeznaczyć terenu tego pod budownictwo mieszkaniowe, jak to miało miejsce ongiś z dawnym stadionem sportowym (...)”. W aktach TMK brak danych, co stało się z chatą młynarza, co i dlaczego było przyczyną pożaru. Czy toczyło się w tej sprawie dochodzenie?

Nikt nic nie wie, a sen o aktywacji turystycznej naszego miasta prysnął chyba bezpowrotnie. Tak zmarnowaniu uległa jedna z najciekawszych i najcenniejszych inicjatyw kulturalnych w Radziejowie.




V.

Prace związane z monografią Radziejowa


Jednym z bardziej ważnych zadań TMK w Radziejowie było “dopracowanie sie monografii Radziejowa od chwili nadania mu praw miejskich aż po lata odbudowy po II wojnie światowej” (cyt. ze sprawozdania Zarządu TMK dnia 19.02.1986 r.). Szczególny problem polegał na skąpych zasobach źródłowych przedmiotu. Sprawie tej oddali sie ofiarnie członkowie TMK pp. Kazimierz Orczykowski, Krystyna Walaszczyk, Wiesława Idrian, Kazimierz Rolirad. Z inicjatywy TMK,

władz miasta i Domu Kultury w Radziejowie w 1977 roku z okazji 725. rocznicy nadania praw miejskich Radziejowowi, zorganizowano sesję naukową pod kierownictwem prof. Jerzego Danielewicza (UMK Toruń). Ta dwudniowa sesja została starannie przygotowana i przeprowadzona przy wydatnym udziale pracowników naukowych UMK w Toruniu. W wyniku zgromadzonych materiałów w 1982 roku wydano z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Kujaw w Radziejowie, na zlecenie i z funduszy Urzędu Miasta i Gminy w Radziejowie”Dzieje Radziejowa Kujawskiego”. Jest to pierwsza monografia Radziejowa. Zespół autorski stanowili: prof. dr hab. Jerzy Danielewicz, Józef Górczyński, Wiesława Idrian, dr Ryszard Jadczak, Marian Lewandowski, mgr Kazimierz Orczykowski, doc. dr hab. Zdzisław Pawłuczuk, dr Anna Perlińska, Zygmunt Piasecki, dr Bogumił Rogalski, mgr Kazimierz Rolirad, dr Stefan Turowski.

Tworząc publikację od podstaw, przy skąpości źródeł, “może nie spełnia dziś ona wszystkich oczekiwań niektórych obywateli, ale łatwiej jest spowodować ukazanie się ewentualnie drugiego, rozszerzonego i uzupełnionego wydania tej publikacji, niż tworzyć ją było – że tak powiem – “od zera” (...) (Sprawozdanie Zarządu TMK z 1996 roku).

Przy okazji sesji naukowej 11.05.2002 r. w Radziejowie, poświęconej 750-leciu nadania praw miejskich Radziejowa, pod redakcją Dariusza Karczewskiego powstała kolejna monograficzna publikacja pt. “Radziejów przez stulecia”, Włocławek-Radziejów, 2002. Konferencje i publikację zrealizowano z pomocą finansową Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Urzędu Miasta Radziejowa oraz Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego. Zespół autorski stanowili: Marek Szuszman, Dariusz Karczewski, Jacek Woźny, Witold Kujawski, Zbigniew Zyglewski, Tomasz Nowakowski, Tomasz Jurek, Janusz Bieniek, Joanna Karczewska, Jarosław Dumanowski, Anetta Głowacka, Piotr Bokota, Zdzisław Jan Zasada, Adam Sudoł, Tomasz Kawski, Włodzimierz Jastrzębski, Jarosław Kołtuniak.

Wymienione tytuły publikacji jako jedyne kompensują wiedzę historyczną o Radziejowie. Ich uzupełnieniem mogą być publikacje Małgorzaty Iglewskiej “Kościół i klasztor OO. Franciszkanów w Radziejowie”, Niepokalanów 1996, ks. Janusz Wieczorek “600-lecie bitwy pod Płowcami i historia klasztoru w Radziejowie Kujawskim”, Radziejów 1931. Inne publikacje, jeżeli wspominają o Radziejowie, koncentrują się szczególnie na wybranych zdarzeniach historycznych, takich jak np. bitwa pod Płowcami, szlak Powstania Styczniowego czy epizody martyrologiczne z lat 1939-45.

Uzupełnienie wg informacji Pani Małgorzaty Iglewskiej

W 2006 roku wydałam jeszcze jedna znacznie bardziej rozbudowana pracę dotyczącą działalności franciszkanów w Radziejowie,stanowiącą część obszernego

katalogu wystawy Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieżnie:

"Franciszkanie  radziejowscy na przestrzeni wieków" (w) Gniezno 2006



VI.

Rekonstrukcja pomnika Kościuszki w Radziejowie


Towarzystwo Miłośników Kujaw w Radziejowie wraz z organizacją kombatancką ZBOWiD w Radziejowie wystąpiły z inicjatywą odbudowy rozbitego przez okupanta hitlerowskiego w roku 1940 pomnika bohatera narodowego Tadeusza Kościuszki. Pomnik ten został zbudowany ze składek obywateli Radziejowa i osadzony w Rynku w 1917 roku. W sprawozdaniu Zarządu TMK za rok 1983 czytamy: “W wyniku uporczywych zabiegów Towarzystwu naszemu udało się wreszcie przekonać przedstawicieli władz miejskich i wojewódzkich o konieczności odbudowy rozbitego przez okupanta pomnika bohatera narodowego Tadeusza Kościuszki”. Powołano społeczny komitet odbudowy pomnika. Przewodniczącym został prezes TMK Józef Górczyński, sekretarzem Józef Nowakowski, skarbnikiem Józef Bartczak, a członkami prezydium zostali: Waldemar Dziubich, Ryszard Pernak, Stanisław Pawelec, Ryszard Czachorowski, Marek Szuszman, Jan Kalafus, Daniela Postrach, Zygmunt Wolański. Ponadto członkami komitetu byli: Józef Stachura, Alina Krupińska, Jerzy Rutkowski, Benon Bykowski, Zygmunt Piasecki, Jan Kępski, Józef Chojnacki, Diotto Dymitrow, Waldemar Kudłak, Stanisław Kania. Rekonstrukcję rzeźby powierzono artyście-rzeźbiarzowi Diotto Dymitrowowi z Konina. W ścisłej współpracy z wojewódzkim konserwatorem zabytków opracowano szczegółowy plan rewaloryzacji pomnika, sporządzono dokumentację, zwrócono się do społeczeństwa Radziejowa o ofiarność i współuczestniczenie w przedsięwzięciu. 11 listopada 1986 roku, po 5-letniej odbudowie, dokonano uroczystego odsłonięcia pomnika.

mgr Janusz Korcz

wandale

Od Autora: Niniejsze opracowanie nie jest zamknięte. Uprasza sie Czytelników posiadających informacje źródłowe z zakresu działalności Towarzystwa Miłośników Kujaw w Radziejowie o udostępnienie ich autorowi niniejszego opracowania, celem wniesienia poprawek, uzupełnień oraz rozwinięcia tematycznego poruszonych problemów.


Autor



© 2007 Magda Buraczewska