powrót do strony głównej Górczyński Józef Kalafus Jan Korcz Janusz kontakt z nami



355


tmk



Kalendarz imienin

Radziejów

265

znana koronczarka z Radziejowa choć jak sama mówi nie jest artystką

ale kto to wie ? może jednak ?

KORONCZARKA

Krystyna Pawłowska, Danuta Kalinowska 
w opracowaniu "O sztuce z głębi serca"
uznaje Jadwigę Reska

gif

za uzdolnioną koronkoczarkę ,
prezentująca ogromną różnorodność form.

Podróże i koronkarstwo to moje pasje Jadwiga Reska

Jadwiga pasjonujesz się zwiedzaniem różnych zakątków świata biorąc udział w wielu

ciekawych wyjazdach to jest jak widać to na zdjęciach z tych wyjazdów to

Twoja pasja. Podróżuje w gronie przyjaciół i znajomych w różne zakątki

tego świata. Oto kilka zdjęć :


podróżeReska Jadwiga -moje podróże
265

Masz jednak także i inną pasję  i odnosisz  sporo sukcesów  a efekty widać

na kolekcji zdjęć :

KoronkiKolekcja zdjęć obejrzyj

Myślę , że warto o tej Twojej pasji porozmawiać i trochę tą tematykę przybliżyć.

Jadwiga z tego co wiem tą pasją jest to, że jesteś koronczarką.

Z tego , że gdzieś wyczytałem koronkarstwo (obok haftu) jest jedną z najżywotniejszych dyscyplin twórczości ludowej, znane w Polsce od XV wieku. W kulturze ludowej pojawiła się jako element zdobniczy odświętnego stroju. W XIX w. na skutek produkcji maszynowej koronki stały się ogólnie dostępnym produktem również na wsi, co spowodowało zahamowanie ręcznego wyrobu. Jednak pomimo niekorzystnej sytuacji udało się tę gałąź twórczości wskrzesić poprzez organizowane szkoły i kursy koronkarstwa, co zachęciło twórczynie do reaktywowania niektórych technik rękodzielniczych, do których zaliczamy m.in.:

na Kujawach

94

Myślę , że specjalizujesz się w koronkarstwie wywodzącym się z tradycji Kujaw i PałukOddaję Tobie głos.

Masz rację . Kujawskie koronki wykonywane były i są nadal z nici lub kordonku jednobarwnego najczęściej białego lub jasnokremowego. Tworzone są splotami podstawowymi i ozdobnymi. Splot podstawowy polega na jedno - lub kilkokrotnym ( rzadziej) nabieraniu i nawijaniu nitek na szydełko i przeciąganij jej przez uprzednio wykonane oczko. Sploty ozdobne to misterne łączenie kilku splotów podstawowych dających efekt wzorzystych struktur ażurowych w postaci słupków, wachlarzyków i okienek. Rozmaicie i w różnym zagęszczeniu rozmieszczane są wymienione sploty ozdobne, co daje duże możliwości tworzenia wzorów i ażurów. Cechą charakterystyczną wszystkich kujawskich wyrobów szydełkowych jest sprężystość oraz oczkowa struktura.

Najstarsze koronki sięgają XIX wieku. Najwięcej zachowało się wstawek do pościeli, które przetrwały do dzisiaj wszyte w powłoki na poduszki. Sa to przeważnie podłużne pasy o różnej szerokości (8-10 cm). Rzadziej spotykane są wstawki szerokie dochodzące do 20 cm. Najmniej zachowało się wstawek narożnikowych, w kompletach po dwie sztuki. Wszystkie wstawki wykonane są łańcuszkiem oraz słupkami wbijanymi w co drugie lub trzecie oczko łańcuszka. Natomiast motywy zdobnicze utworzone są przez słupki wbijane w każde oczko. Wstawki zdobione są przeważnie zgeometryzowane motywami roślinnymi, ułożonymi rytmicznie na całej długości.

W końcu XIX wieku zaczęły być modne bluzki białe, które zastąpiły dawne koszule z rękawami. Bluzki te zgodnie z wzorami popularyzowanymi przez pisma kobiece, były bogato zdobione zakładkami, pasami ażurów snutkowych. Kołnierzyki, mankiety i doły poł były ozdobnie wykończone koronkami szydełkowymi.

Typowym przykładem jest bluzka z Rakutowa 
w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Toruniu.

Zupełnie archaiczne koronki o wzorach wiązanych bez szydełka czy drutów były wykonywane z nitek osnowy na końcach ręczników tkanych z lnianych nici przędzionych w domu. Ten rodzaj koronek znany jest tylko na Kujawach Borowych, gdzie do połowy naszego wieku uprawiane jeszcze było tkactwo, głównie lniane.

Współcześnie tworzone koronki szydełkowe to również wstawki do pościeli, serwetki, ząbki do półek, narzuty na łóżko, a nawet firany. Obecnie wykonywane wstawki nawiązuja do starych tradycyjnych form . Oprócz wąskich, pojedyńczych , współczesne twórczynie wykonują komplety narożnikowe. Ponieważ obecnie pościel zdobiona wstawkami jest rzadkością, wyroby tego typu stanowiły głównie materiał konkursowy. Natomiast szydełkowe serwety i serwetki są wciąż modne. Najczęściej spotykana forma sa okrągłe serwetki różnej wielkości - od bardzo małych, kładzionych pod wazoniki po duże serwety stanowiące nakrycie okrągłych stołów. Motywem zdobniczym większości serwetek są różne kombinacje utworzone ze splotu ozdobnego zwanego wachlarzykiem. Polega on na wkłuciu kilku słupków w jedno oczko. Brzegi większości serwetek wykończone są pikotkami.

Z przyjemnością słuchałem i notowałem Twoja wypowiedź.

gif

Wiem ,że współpracujesz z Muzeum we Włocławku i to muzeum ceni ciebie za ogromną różnorodność form ( dekoracyjne jaśki, serwetki w kształcie liści itp.)

Sądzę , że pasja jaka jest dla ciebie koronkarstwo ma tradycje w Twojej rodzinie.

Warto abyś trochę o tym opowiedziała.

95

Oczywiście tradycje koronkarstwa wyniosłam z domu rodzinnego. Nauczyła mnie jego babcia i mama. Już jako mała dziewczynka robiłam z zapałem różne serwetki, ubranka dla lalek.

Mieszkając w Pieckach koło Kruszwicy należałam do Koła Gospodyń Wiejskich. Tam też uczęszczałam na kurs haftu kujawskiego prowadzonego przez panią Marię Patyk.

Natomiast kiedy pracowałam w ZOZ w Radziejowie wychodząc na przeciw potrzebom koleżanek zorganizowałam kurs haftu kujawskiego dla pielęgniarek, przy czynnym udziale pani Marii Patyk. Tu w Radziejowie poznałam także ś.p.Zofię Lewandowską nestorkę haftu kujawskiego i koronek. To jej zawdzięczam , że nauczyłam się wykonywać ząbki, wstawki do poduszek, czepce. Przekazała mi także dużo swoich wzorów szydełkowych. 

Początki to robienie dla znajomych, rodziny, koleżanek : serwetek, bieżników, firan, kap na łóżka, obrusów.

W roku 1986 po raz pierwszy swoje robótki szydełkowe dałam na wystawę do Muzeum Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej we Włocławku. Tam otrzymałam wyróżnienie. 

Cytuję co wówczas o mnie napisano 

gif

 "z debiutujących na terenie Radziejowa najlepiej wypadła Jadwiga Reska, która zaprezentowała całą gamę wstawek pościelowych dorównującym mistrzostwem wykonania i nawiązaniem 
do tradycji swoich poprzednikom"

W roku 2001 brałam udział w konkursie "Współczesna Sztuka Nieprofesjonalna" w Muzeum w Inowrocławiu. I tu zdobyłam wyróżnienie za haft czepca i ząbków koronkowych. Dużą satysfakcję dał mi zakup wystawionych tam moich wyrobów przez to muzeum.

W październiku tego samego roku  swoje prace wystawiłam na wystawie " Szydełkiem i igłą wyczarowane " w Muzeum we Włocławku. W tym samym Muzeum w listopadzie 2002 roku brałam udział w wystawie " Ludowa i Nieprofesjonalna Sztuka Współczesna Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej ".

Czerwiec 2003 roku to udział w konkursie "Współczesnej Twórczości Artystycznej wzorowanej na Kujawskiej Sztuce Chłopskiej i Ludowej " w Inowrocławiu. Odniosłam tam prestiżowy sukces zajmując I miejsce w dziedzinie koronkarstwa.

Marzec 2006 roku to udział w wystawie " O sztuce z głębi serca " w Muzeum we Włocławku. Rok 2007 to udział w Konkursie " Kujawskie Dziedzictwo " w Muzeum w Inowrocławiu gdzie ponownie zajęłam I miejsce za koronki ze szczególnym wyróżnieniem zdobień tzw. kogutków.

gif

serwetka

od 2002 roku otrzymuję nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko - Pomorskiego na Zjeździe Twórców Ludowych w Żninie

Poza Muzeum moje prace wystawiane były także :

 

  1. Bibliotek : Radziejów , Dobre , Płowce
  2. Szkół Podstawowych      : Radziejów, Skibin, Płowce
  3. W 2004 roku dla dziewcząt prowadziłam zajęcia z zakresu szydełkowania w soboty.
  4. Jako członek Towarzystwa Miłośników Kujaw w Radziejowie brałam czynny udział w porządkowaniu izby regionalnej. Wzbogacając ją własnymi eksponatami tj. poduszki ze wstawkami, serwety, ząbki do półek, stroiki na głowę Kujawianki, materiały płócienne obrobione szydełkiem na dwie strony przeznaczone na dwa stoły, stojak na miednicę.  
  5. Nadal współpracuję z Miejską i Powiatową Biblioteką Publiczna w Radziejowie. 
  6. Uważam ,że należy nadal kultywować nasze tradycje regionalne i tak działać aby ocalić od zapomnienia te rzeczy, które wykonywały nasze prababcie, babcie , mamy.                

 

28

Na zakończeniu może trochę opowiedz o historii koronkarstwa na świecie.

Początków koronkarstwa można dopatrzeć się w starożytnej Grecji i Rzymie, gdyż wtedy znane były hafty ażurowe i mereżki, zachowane w szczątkowej postaci na nielicznych lnianych pasach. Starożytny Rzym uważany jest za ojczyznę koronkarstwa. Z tego okresu nic nie pozostało.

W XI-XII wiek to okres rozwoju koronkarstwa o tematyce religijnej, tworzonej na użytek kościoła. Wyrobem koronek zajmowały się kościoły i dwory. We Włoszech rozwój koronkarstwa nastąpił w okresie Renesansu, głównie w Wenecji, Florencji, Genui, Bolonii.

Wzory do koronek dostarczali ówcześni artyści włoscy - Leonardo da Vinci , Michał Anioł, Rafael Santi. Za złoty "okres" koronek uważany jest koniec XVI i początek XVII w. Prym wiodła Francja. Dużą rolę należy przypisać królowi Francji Ludwikowi XIV. Koronki stanowiły przepych mody dworskiej i ozdobę mieszkań. Opanowały stroje, wnętrza mieszkalne, baldachimy, powozy , karety. Zdobiły także kapelusze, kołnierze, płaszcze , podwiązki i cholewy obuwia.

.W Polsce królowa Bona odegrała pionierska rolę w rozwoju koronkarstwa. Nawiązała ona kontakt z mistrzami włoskimi i sprowadziła ich do Polski. Jednym z najstarszych zabytków polskich jest sztandar z XVII w. przechowywany w Kościele Św. Marka w Krakowie.

Ośrodkiem koronkarstwa była Horodnica k. Grodna, gdzie z nici srebrnych, złotych i jedwabnych wyrabiano koronki na wzór brukselskich.

Później rozwinęło sie także w innych miastach - Wieluń, Radymno. Wiele zasług dla koronkarstwa wniósł Tytus Chałubiński, Stanisław Witkiewicz oraz Karol Kłosowski.

Pierwsza Szkoła koronkarstwa powstała w Zakopanem, założona przez Helenę Modrzejewską. Dzięki temu rękodziełu wiele kobiet miało możliwość dodatkowego zarobkowania.

Żadna najlepiej skonstruktowana maszyna nie jest w stanie uczynić koronek tak pięknymi, jak potrafią to ręce ludzkie. Koronki, szydełka słyną przede wszystkim w okolicach : Kurpi, Śląska Cieszyńskiego, Koniakowy, Isdebnej, Jaroczynki, Wisły oraz Kujaw. Słynne sa za granicą polskie Koronki Koniakowskie.

Na Kujawach słynne były wstawki i narożniki do poduszek oraz ząbki, które zdobiły półki w kredensach.

Dziękuję za interesującą  rozmowę.

Uzupełniając warto zapoznać się jak jest w kraju.

serweta 

Koronki charakterystyczne dla danego regionu kraju:


Bobowskie koronki roboty klockowej są wyrobem galanteryjnym i nie miały zastosowania w odzieży ludowej.

Pod koniec XIX wieku utworzono szkołę koronkarską, która przyuczała i umożliwiała zarobkowanie. Rękodzieło to przetrwało do dnia dzisiejszego również za przyczyną spółdzielni “Koronka” w Bobowej. Charakterystycznym wyrobem są różnego rodzaju serwety, na które jest zapotrzebowanie w mieście. Jest to silny ośrodek koronczarski.

Cieszyńskie koronki używane w strojach regionalnych, wykonywano z nich czółenkowe czepce, w których główkę robiono z szydełkowej siatki, a czółenko szydełkowe, klockowe lub tiulu.

Koniakowskie koronki szydełkowe zapoczątkowane w XIX w. we wsi Koniaków w Beskidzie Śląskim. 

Po II wojnie światowej nastąpił rozwój koronki koniakowskiej za sprawą współpracy twórczyń ze spółdzielniami, które sprzedawały te wyroby na cały świat. Asortyment wyrobów jest bardzo bogaty – kołnierzyki, mankiety, rękawiczki, zasłonki, bluzki, sukienki, żaboty, kapelusze i serwety. W ostatnich latach pojawiły się kontrowersyjne wyroby koniakowskie w postaci bielizny osobistej, co spowodowane jest niewątpliwie zainteresowaniem odbiorców, jednak tego typu asortyment można traktować jako ciekawostkę. Charakterystyczne wzory koniakowskie to gwiazdy, rozety (zaczerpnięte z czepków czółenkowych), motywy koliste, owalne, wachlarzykowate.

Kujawskie i pałuckie koronki to haftowany tiul, z którego wykonuje się czepce, zapaski, kryzy. 

Wykonywały je uboższe kobiety haftując na lnianym płótnie i tiulu elementy regionalnego stroju. Charakteryzują się dużymi motywami roślinnymi o formach kolistych i kwiecistych. Współpraca twórczyń ze spółdzielniami w Toruniu i Włocławku w latach 50 – tych przyczyniła się do zachowania koronczarstwa w tym regionie.

Kurpiowskie koronki są elementem zdobniczym stroju regionalnego obszarze Puszczy Białej i Zielonej.

Wykonywano je szydełkiem ze stosunkowo grubych lnianych lub bawełnianych nici na fartuchach, kołnierzykach i mankietach. Z haftowanej tiulowej koronki wykonywano czepce.

Opoczyńskie koronki wykonywane za pomocą szydełka z kolorowej włóczki przy pasiastych dywanach i narzutach, są jedno lud wielokolorowe i charakteryzują się koliostymi motywami. Wykonywane są do dnia dzisiejszego.

Lubelskie koronki wykonywane jako ozdoba i wykończenie strojów ludowych na mankietach, kołnierzykach, fartuchach, współcześnie nie wykonywane.

Wielkopolskie koronki tiulowe, białe, często połączone z ażurowym białym haftem.

W stroju ludowym służyły do wykonywania czepców i kołnierzyków. Charakteryzują się motywami roślinnymi. Koronkarstwo wielkopolskie przetrwało dzięki spółdzielni “Wielkopolska”, która zamawiała koronki u twórczyń.

Zakopiańskie koronki zapoczątkowała szkoła koronkrarstwa w Zakopanem i Nowym Targu, gdzie uczono techniki klockowej z motywami charakterystycznymi dla Podhala, jednak sama dyscyplina nie wywodzi się z tradycji sztuki regionalnej i nie przyjęła się w miejscowej kulturze.

Żywieckie koronki spotykane w tradycyjnym stroju regionalnym, są koronkami tiulowymi pozszywane przy zastosowaniu różnych ściegów. 

Są wyrabiane przez twórczynie ludowe w Żywcu i okolicach, a najczęściej spotykanym asortymentem są różnego

baner

Aktualizowano 2008.02.08 godz.9,oo